Pattyfloris's Blog
Just another WordPress.com weblog

Το πολιτικό πλαίσιο της Ευρώπης και η διαμόρφωση του, από τον μεσαίωνα ως τους νέους χρόνους

Λόγω της  δυσχερούς οικονομικής κατάστασης που βιώνει τις ημέρες μας η σύγχρονη Ευρώπη  θέλησα να αναφερθώ πολύ περιληπτικά στο πολιτικό της πλαίσιο όπως αυτό εξελίχθηκε από τον μεσαίωνα μέχρι τον 18ο αι.

Η πολιτική εδραίωση της Ευρώπης άρχισε να διαμορφώνεται κατά τον 18ο αι.  Μέσα από ανακατατάξεις και αιματηρούς πολέμους που την κατακερμάτισαν άρχισε σιγά σιγά να διαγράφεται ο χάρτης  που βλέπουμε σήμερα.(όχι βέβαια ο ίδιος)   με  μια μακρόχρονη πορεία που η αρχή της πηγαίνει αρκετούς αιώνες πιο πριν από τον 18ο αιώνα.

Κατά τον μεσαίωνα  η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία η νέα μεγάλη δύναμη είχε τη βάση της στη σημερινή Γερμανία και Βόρειο Ιταλία, ήταν η πρώτη προσπάθεια κρατικού σχηματισμού κατά τον 10ο αιώνα.  Η αποσύνθεση της κατά τον 13ο αιώνα  με την νίκη του πάπα και ων γερμανικών δουκάτων, θα βοηθήσει στην ανάδυση των ανταγωνιστικών μοναρχιών Γαλλίας και  Αγγλίας, κράτη τα οποία παίζουν μέχρι σήμερα πρωταγωνιστικό ρόλο στην σημερινή Ευρώπη.  Στα χρόνια που ακολουθούθησαν, ο γερμανικός χώρος παραμένει αδύναμος λόγω της διακυβέρνησης από ανίσχυρους ηγεμόνες, τους οποίους φρόντιζαν να εκλέγουν οι πρίγκιπες λόγω των δικών τους συμφερόντων.  Η μόνη κυρίαρχη δύναμη σε αυτόν τον χώρο  μέχρι τον 17ο αιώνα, ήταν η Αυστρία.

Η Γαλλία αναδεικνύεται σε  πρώτη δύναμη στην ηπειρωτική Ευρώπη μέχρι τα τέλη του 13ου αιώνα μέσα από τις ικανές κυβερνήσεις των μοναρχών της,  που περιόρισαν την επέκταση της Αγγλίας και των μεγάλων φεουδαρχών της χώρας, αύξησαν τα βασιλικά εδάφη, και ενίσχυσαν την εξουσία τους.  Η φιλονικία της με τους Άγγλους για την κατοχή γαιών της Ν. Γαλλίας, κατέληξαν στον Εκατονταετή πόλεμο (1337-1453) που παρόλο  τις φοβερές καταστροφές που προκάλεσε διότι διεξήχθη εξ ολοκλήρου στο έδαφός της, ενίσχυσε τις εξουσίες του γαλλικού στέμματος.

Η  ιστορία όμως της Αγγλίας   διαγράφει ξεχωριστή πορεία από την υπόλοιπη ηπειρωτική Ευρώπη, υπογράφοντας ένα πρωτοποριακό για την εποχή κείμενο την Μάγκνα Κάρτα  που περιόριζε την εξουσία του μονάρχη, και έθεσε τις βάσεις για το Αγγλικό Κοινοβούλιο.  Σε αντίθεση με την Γαλλία, η ήττα της στον εκατονταετή πόλεμο προκάλεσε οικονομική κρίση και σε συνδυασμό με τις ανεπαρκείς κυβερνήσεις, οδήγησε στον Πόλεμο των Ρόδων 1455-1485 ανάμεσα στους αριστοκράτες.  Η δυναστεία των Τυδώρ ((οι  Tudors) μια από τις αγαπημένες μου σειρές στην tv  την έδειχνε  πρόπερσι το καλοκαίρι) είναι αυτή που  άνθισε πάλι  τα δημοσιοοικονομικά της χώρας, και επέβαλε την εξουσία της απολυταρχικά, στους ευγενείς.

Η εξασθένιση όμως της Αγγλίας και της Γαλλίας που ήταν τα ισχυρότερα μοναρχικά κράτη επέτρεψε την Ισπανία να αναδειχθεί ως ισχυρότερη δύναμη της Δύσης.  Τα βασίλεια της Αραγονίας και της Καστίλης επωφελημένα από την ανακατάληψη των εδαφών από τους Άραβες, μέχρι τα μέσα του 15ου αιώνα με τις κατακτήσεις τους στην Μεσόγειο ανέδειξαν την Ισπανία σε μεγάλη ναυτική δύναμη.  Ο γάμος των διαδόχων Φερδινάνδου και Ισαβέλλας επέφερε την ένωση των δύο βασιλείων και την δημιουργία ενός ισχυρού μοναρχικού κράτους..

Στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη τα νέα κράτη που αναδύθηκαν τον 10ο αιώνα, στην πλειονότητα τους σλαβικά, ήταν αδύναμα και ασταθή λόγω της γερμανικής επεκτατικής πολιτικής. ( βρε μανία αυτή η Γερμανία με την Ανατολική Ευρώπη ακόμη και σήμερα με τον  Vladimir Poutin ) συναλλάσσεται..  Η Ουγγαρία  ήταν το μόνο ισχυρό βασίλειο της περιοχής αλλά μόνο μέχρι την επιδρομή των Μογγόλων.  Ουε και αλλοίμονο ακόμη τους θυμάται η Ευρώπη.

Η Σερβία ως τα τέλη του 13ου αιώνα είχε εξελιχθεί σε βαλκανική δύναμη, αλλά κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς Τούρκους τον 14ο αιώνα.

Από τον μεσαίωνα  ως τους πρώιμους νέους χρόνους η ιδεολογία της απολυταρχίας είναι η επικρατούσα μορφή διακυβέρνησης..  Αποτέλεσε το κυριότερο σύστημα διακυβέρνησης στην Ευρώπη με εξαίρεση την Μ.Βρετανία, Ολλανδία,  την ομοσπονδία της Ελβετίας και τις πόλεις κράτη της Ιταλίας. Οι απαρχές του σύγχρονου κράτους έχουν την βάση τους σε αυτή.  Οι νέες πηγές πλούτου (η Ευρώπη είχε επεκταθεί ήδη στον νέο κόσμο την Αμερική) οι οποίες διευκόλυναν την συντήρηση του γραφειοκρατικού μηχανισμού και την διατήρηση ετοιμοπόλεμου στρατού, η επιβολή της κοσμικής εξουσίας στην θρησκευτική, κάτι στην οποία βοήθησε η μεταρρύθμιση, είναι οι παράγοντες που συνέβαλαν στην επικράτηση της απολυταρχίας.

Η Γαλλία με τον Λουδοβίκο ΙΔ΄ θα αποτελέσει πρότυπο της απόλυτης μοναρχίας για ολόκληρη την Ευρώπη.  Οι βάσεις είχαν τεθεί ήδη από τα τελευταία χρόνια του εκατονταετούς πολέμου, λόγω του οποίου είχε συγκροτηθεί ένας ισχυρός στρατός ο οποίος πιστός στον βασιλιά συνέβαλε στην αποδυνάμωση της επαρχιακής αριστοκρατίας (τους μάζεψε όλους στην αυλή του ώστε να τους ελέγχει.  Ο ενσαρκωτής της απόλυτης μοναρχίας Λουδοβίκος ΙΔ’  πίστευε ότι ήταν ελέω θεού μονάρχης από τον οποίο εξαρτιόταν η ευημερία του λαού του και ήταν επικεφαλής και των τριών εξουσιών, της νομοθετικής, της εκτελεστικής και της δικαστικής.  Διατύπωσε και την φράση που αποτελεί την πεμπτουσία της απολυταρχίας: «L’ etat c’est moi» «Το κράτος είμαι εγώ»

Στην Αγγλία,  η δυναστεία των Τυδώρ κυβέρνησε με σύνεση χωρίς να προκαλεί τον λαό και κυρίως το Κοινοβούλιο, ενώ η  δυναστεία των Στιούαρτ  απέτυχε, διότι κυβέρνησαν αδέξια περιφρονώντας τον λαό και το Κοινοβούλιο.  Το πολιτικό σύστημα του πουριτανού Όλιβερ Κρόμγουελ, που ανέλαβε μετά τον εμφύλιο πόλεμο που ξέσπασε, κατέρρευσε σχεδόν αμέσως μετά τον θάνατο του.  Η  αναίμακτη Ένδοξη Επανάσταση σημαντική για την ιστορία της Αγγλίας, σφράγισε το τέλος της απολυταρχίας στην Αγγλία και την επικράτηση του Κοινοβουλίου.

Ο Ισπανικός απολυταρχισμός που γεννήθηκε από την ένωση της Καστίλης και Αραγονίας και ήταν αδιαφιλονίκητη δύναμη κατά τον 16ο αιώνα, ήταν στην ουσία αδύναμος.  Η εξάρτηση της Ισπανικής ηγεμονίας από τα οικονομικά έσοδα των αποικιών της στην Αμερικάνικη ήπειρο, και μια σειρά από εξεγέρσεις, υποβίβασαν τον ρόλο της Ισπανίας ως πρωταγωνιστή των πολιτικών πραγμάτων στην Ευρώπη.

Στην Πρωσία τον πυρήνα της μετέπειτα Γερμανίας και στην Ρωσία, οι οποίες ήταν οι ανερχόμενες δυνάμεις,   η απολυταρχία επικράτησε.

Κατά  τον 18ο αιώνα η ολοκλήρωση του πολιτικού πλασίου  της Ευρώπης επιτυγχάνεται με την  Ειρήνη της Βεστφαλίας αλλά κυρίως με τις συνθήκες της Ουτρέχτης που έθεσαν τις βάσεις του ευρωπαϊκού πολιτικού πλαισίου περίπου, όπως το γνωρίζουμε σήμερα.  Εγκαθίδρυσαν το σύστημα της ισορροπίας δυνάμεων, σύμφωνα με το οποίο η κυριαρχία των ισχυρών κρατών  έπρεπε να ήταν εξισορροπημένη.  Είχε αρχίσει η εποχή της διπλωματίας και της κατασκοπίας, και η διαμόρφωση μιας λέσχης ισχυρών κρατών που προωθούσε τα συμφέροντα της εις βάρος των μικρών και αδύναμων κρατών. (η Ιστορία επαναλαμβάνεται). Η ισορροπία δυνάμεων αντιπροσώπευε πλήρως την εξωτερική πολιτική της Μεγάλης Βρετανίας, η οποία ήταν η μεγάλη κερδισμένη του τριακονταετούς πολέμου, και η βάση για την παγκόσμια ηγεμονία της.

Ενώ όμως η Δυτική Ευρώπη είχε σταθεροποιηθεί, ο πολιτικός χάρτης της Ανατολικής Ευρώπης άλλαζε ριζικά.  Η Πολωνία ήταν το τραγικό θύμα τη νέας τάξης πραγμάτων χάνοντας το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών της.  Η Ρωσία η οποία πήρε την μεγαλύτερη έκταση των εδαφών από τον διαμελισμό της Πολωνίας ολοκλήρωσε το άνοιγμα της  στην Δύση.  Μαζί με την ανερχόμενη όπως είπαμε Πρωσία πλαισίωσαν την λέσχη των ισχυρών κρατών της Ευρώπης που ήταν η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία, και η Αυστρία.  Την ακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ευρώπη, θα  διαδεχθεί η παρακμή της, που σηματοδοτεί η ήττα της από τους Πολωνούς κατά την πολιορκία τους εναντίον της Αυστρίας.

Μια άλλη μορφή διακυβέρνησης, η  φωτισμένη απολυταρχία,  οι εκπρόσωποι της οποίας ήταν επηρεασμένοι από τον διαφωτισμό δεν κατάφεραν να κυβερνήσουν φιλελεύθερα δείχνοντας ένα πιο φιλολαϊκό πρόσωπο όπως επιθυμούσαν, αλλά πέτυχαν να ενισχύσουν την πίστη στην ορθολογική προέλευση της μοναρχίας, και  όχι στην θεία.

Εκπρόσωποι της φωτισμένης απολυταρχίας ήταν ο Μεγάλος Πέτρος της Ρωσίας, ο Φρειδερίκος Β της Πρωσίας, ο Φραγκίσκος Ιωσήφ της Αυστρίας της οποίας  υπήρξε ο πιο ένθερμος υποστηρικτής της,  και η Μεγάλη Αικατερίνη τη Ρωσίας.

Σαν συμπέρασμα μπορούμε να πούμε ότι η φωτισμένη απολυταρχία ήταν το τελικό στάδιο της φεουδαρχίας, και παρά τις προσπάθειές της δεν μπόρεσε να αλλάξει την υπάρχουσα κοινωνικοπολιτική κατάσταση.

Το ολιγαρχικό πολίτευμα  επικράτησε στις πανίσχυρες πόλεις- κράτη της Β. Ιταλίας όπως η Βενετία και η Γένοβα, και σε πόλεις στην Γερμανία όπως η Βρέμη, η Φραγκφούρτη.

Η Ολλανδία ανέπτυξε ένα ιδιότυπο καθεστώς ομοσπονδιακής δημοκρατικής ολιγαρχίας με τις ενωμένες επαρχίες των κάτω χωρών.  Τα καντόνια της Ελβετίας ανέπτυξαν και αυτά μια αξιόλογη δημοκρατική συνομοσπονδία.

Η Πολωνία ανέπτυξε ένα μείγμα δημοκρατικής αριστοκρατίας και μοναρχίας, το οποίο όμως την οδήγησε στον διαμελισμό της και στην πολιτική της εξαφάνιση στα τέλη του 18ου αιώνα.

Τέλος το αυταρχικό κράτος του σουλτάνου ανέπτυξε ένα θεοκρατικό απολυταρχικό καθεστώς τελείως διαφορετικό από αυτό που γνώριζε η Δύση.  Αυτό το γνωρίσαμε καλά εμείς.

Η δύση προχώρησε και εμείς παραμείναμε εκεί που είμασταν.

Η πολιτική διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ηπείρου ήταν μια μακραίωνη διαδικασία, με αιματηρούς πολέμους,  της διαμόρφωσης κρατών και πολιτικών συστημάτων αλλά και ιδεολογιών.  Αν κοιτάξουμε τον σημερινό χάρτη της Ευρώπης μπορούμε να διακρίνουμε αρκετά από αυτά.

Στοιχεία της σύχγρονης πολιτικής βρίσκουμε στην διακυβέρνηση του ύστερου μεσαίωνα.

Το κυρίαρχο πολιτικό σύστημα της εποχής που αναφερόμαστε, η απολυταρχία, διαμόρφωσε το σύγχρονο κρατικό σύστημα.

Συνταγματικά κείμενα όπως η Μάγκνα Κάρτα μνημονεύονται  ακόμη μέχρι τις ημέρες μας..

Οι πηγές μου από τους

K. Ράπτης

Perry Anderson, Το απολυταρχικό κράτος,

Marco Catini Marzio Romani

Hans Heinrich Nolte

Χωρίς σχόλια to “Το πολιτικό πλαίσιο της Ευρώπης και η διαμόρφωση του, από τον μεσαίωνα ως τους νέους χρόνους”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: